واليبال در سال 1895 ميلادي مطابق با سال 1274 شمسي ، يعني 105 سال قبل توسط ويليام . ج مورگان مدير YMCA در هوليك ايالت مساچوست امريكا ابداع شد . در ابتدا اين ورزش مينونت نامگذاري شده بود و دليل انتخاب اين نام براي همگان نامعلوم بود .

در اسپرينگ فيلد ، دكترت – آ هالستيد با مشاهده بازي مينتونت را به واليبال تغيير نام داد زيرا قصد اساسي از بازي كردن ، فرستادن و برگشت دادن توپ از روي تور است كه كلمه واليبال در معنا اين نيت را مشخص مي سازد.

در آغاز براي واليبال قوانين خاصي تدوين نشده بود ، هر فرد و در هركشوري بميل خود و به طريق مختلف با توپ بازي مي كردند . رفته رفته واليبال در مناطق و نواحي مختلف جهان گسترش مي يافت . هم چنان كه هر ابداع يا اختراعي در آغاز با نواقص همراه بود و به مرور زمان تكميل و رفع نواقص ميشود ، واليبال نيز از اين قاعده مستثني نبود و كم كم قوانين براي اين بازي وضع شد و روشها و حركات تكنيكي جايگزين حركات قبلي گرديد .

در سال 1900 پذيرفته شد كه امتيازات هر ست 21 پوان باشد .

در سال 1912 سيستم چرخش به تصويب رسيد

در سال 1917 پذيرفته شد كه هر ست بازي 15 پوان باشد .

در سال 1918 تعداد بازيكنان هر طرف زمين 6 نفر پيشنهاد شد كه مورد قبول عامه قرار گرفت

در سال 1921 موافقت شد كه هر تيم با سه ضرب توپ را به طرف ديگر بفرستد.

در سال 1923 اندازه زمين 9 در 18 متر تعيين شد .

به مرور در سالهاي بعد از قوانين فراواني براي اين بازي وضع شد و در بسياري از قوانين قبلي نيز تغييراتي حاصل گشت كه هنوز هم اين تغييرات ( سال 2000 ) ادامه دارد و هر چهار سال يكبار در كنگره بين المللي واليبال تغييراتي در قوانين بازي به تصويب مي رسد .

 مشخصات زمين بازی ( ‍Characteristics of the court  )

 منطقه بازي ( Dimensions  ):

منطقه بازي شامل زمين بازي و منطقه آزاد آن است كه بايد هر دو مستطيل و متقارن هم باشد .

 ابعاد  ( ِDimensions  ) :

زمين بازي به شكل مستطيل به ابعاد 9*18 متر ، كه در همه سمتها و اطراف بايد به وسيله يك منطقه آزاد حداقل به پهناي 3 متر احاطه شده باشد .

 خطوط روي زمين ( Lines on the court  ):

پهناي تمامي خطوط 5 سانتيمتر است . اين خطوط بايد به رنگ روشن و متفاوت از رنگ سطح زمين و ديگر خطوط موجود در منطقه باشد .

 خط مركزي ( ‍Center Line  ):

محور يا ميان خط مركزي زمين بازي را به دو قسمت مساوي تقسيم مي نمايد كه اندازه هر قسمت 9*9 متر است . اين خط از زير تور و از وسط خط كنار يك طرف به وسط خط كناري طرف ديگر كشيده مي شود .

 خط حمله ( Attack Line )

در هر نيمه زمين ، يك خط حمله به اندازه 3 متر رسم شده است . اين اندازه از محور خط وسط تا لبه خارجي خط حمله محاسبه مي گردد و منطقه جلو را مشخص مي سازد .

 منطقه سرويس ( Service Zone )

منطقه سرويس به پهناي 9 متر در پشت خط انتهايي هر طرف زمين مشخص است . اين منطقه از قسمت هاي جانبي ، به وسيله دو خط كوتاه كه هر يك 15 سانتيمتر طول دارد و در فاصله 20 سانتي متري خط انتها و امتداد خطوط طولي زمين رسم شده است محدود مي گردد . در عمق ، منطقه سرويس تا انتهاي منطقه آزاد امتداد دارد .

  وسايل و تجهيزات ( Facilities and Epuipment  )

      تور ( The Net )

      ارتفاع تور ( Height of the net )

در بالاي خط مركزي يك تور عمودي قرار داده شده كه ارتفاع لبه بالاي آن تا سطح زمين 43/2 متر براي مردان و 24/2 متر براي زنان است .

      ساختار تور ( Structure  ):

تور به پهناي يك متر و به طول حداكثر 10 متر مجاز است و به صورت مربع هاي 10 سانتيمتري و به رنگ مشكي ساخته شده است .

      ميله ها ( Posts  ) :

ميله ها كه نگهدارنده تور مي باشند ، در فاصله 50 تا 100 سانتيمتري خطوط كناري قرار داده مي شوند . بلندي ميله ها 55/2 متر است و بهتر است قابل تنظيم باشند .

      توپ ها ( Balls  ):

توپ بايد كروي بوده و از يك رويه چرمي نرم و قابل انعطاف يا چرم مصنوعي و يك توئي لاستيكي يا مشابه آن كه در داخل رويه قرار داده مي شود ساخته شده باشد . رنگ توپ مي تواند به رنگ روشن و يكسان و يا تركيبي از رنگها باشد . محيطش 65 تا 67 سانتيمتر و وزنش 260 تا 280 گرم است . فشار باد داخل آن بايد  CM² / Kg 325/0 -30/0 باشد .

شركت كنندگان ( Participants  )

      تركيب تيم ها ( Team Composition  )

 هر تيم مي توانى شامل حداكثر 12 بازيكن ، يك مربي ، يك كمك مربي ، يك فيزيو تراپ و يك پزشك باشد.

يكي از بازيكنان به غير از ليبرو ، كاپيتان تيم است كه بايد در برگ امتيازات مسابقه مشخص شده باشد و قتي بازيكناني كه نامشان در برگ امتيازات مسابقه ثبت شده باشد حق دارند وارد زمين شده و در مسابقه بازي كنند . وقتي كه مربي و كاپيتان تيم برگ امتيازات مسابقه را امضاء كردند ، اسامي ثبت شده بازيكنان را نمي توان تغيير داد .

      تجهيزات ( Equipment  ) :

تجهيزات يك بازيكن ، شامل پيراهن ها ، شورت ها ، جورابها ( متحد الشكل )  و كفش ورزشي است. رنگ و طرح پيراهن ، شورت و جوراب بازيكنان يك تيم بايد يكسان ( استثناء براي ليبرو ) و تميز براي تمامي تيم باشد .

پيراهن هاي بازيكنان هر تيم باسد از 1 تا 18 شماره گذاري شده باشد . شماره بايد در وسط جلو و وسط پشت پيراهن جا داده شده باشد . رنگ و شفافيت شماره ها بايد مغاير با رنگ و شفافيت پيراهن ها باشد . شماره روي سينه بايد حداقل به بلندي 15 سانتيمتر و در پشت حداقل به بلندي 20 سانتيمتر باشد .

كاپيتان تيم بايد روي پيراهن خود و در زير شماره سينه اش يك نوار 2*8 سانتيمتري داشته باشد.

 رهبران تيم ( Team Leaders   )

كاپيتان تيم و مربي ، هر دو نفر مسئول رفتار و انضباط اعضاي تيمشان هستند . قبل از شروع مسابقه ، كاپيتان تيم برگ امتيازات مسابقه را امضاء مي كند و به عنوان نماينده تيمش در تعيين قرعه شركت مي نمايد .

كسب يك امتياز ، برنده ست و برنده مسابقه(  To Score a point To Win a Set and the Match )

      كسب يك امتياز ( To Score a Point ):

تيم يك امتياز كسب مي كند :

1-  هنگامي كه موفق شود توپ را در زمين بازي حريف خود فرود آورد .

2-  وقتي كه تيم حريف مرتكب خطا شود .

3-  زمانيكه تيم حريف جريمه اي دريافت نمايد .

      برنده يك ست ( To Win a Set ):

برنده ست تيمي است ( به استثناء ست نتيجه يا پنجم ) كه قبل از حريفش 25 امتياز كسب نمايد و حداقل 2 امتياز از تيم حريف بيشتر باشد . در حالت تساوي امتيازات 24-24 بازي ادامه مي يابد تا يكي از تيم ها به برتري 2 امتياز بيشتر برسد ( براي مثال 24-26 يا 25-27 و به بالا ..... ).

      برنده مسابقه ( To Win The Match ) :

پيروزي در مسابقه با تيمي است كه در 3 ست برنده شود . در حالت تساوي ست ها 2-2 براي رفع تساوي ، ست نتيجه ( پنجم ) با 15 امتياز انجام مي شود ، به ترتيبي كه برنده ست حداقل 2 امتياز از حريفش بيشتر باشد .

ساختار بازی (  Structure Of Play  )

      قرعه با سكه ( The Toss  ) :

قبل از مسابقه ، داور اول قرعه با سكه ( قرعه كشي ) را براي انتخاب و تعيين زدن اولين سرويس و انتخاب يك سمت زمين در ست اول انجام مي دهد . چنانچه ست پنجم  بايد انجام شود ، قرعه جديد انجام خواهد شد .

   تعويض بازيكنان (  of Playing  Substitutions )

تعويض عملي است كه يك بازيكن پس از كنترل و ثبت شماره اش در برگ امتيازات مسابقه ، وارد زمين بازي شده و جاي بازيكني كه زمين را ترك نموده است اشغال مي نمايد . براي تعويض دريافت اجازه از داور ضروري است .

    محدوديت هاي تعويض (  Limitations of Substitutions ) :

در هر ست حداكثر شش تعويض براي هر تيم مجاز است . در يك نوبت در خواست تعويض ، مي توان يك يا چند بازيكن را تعويض نمود .

      مشخصات زدن توپ ( Characteristics Of The Hit  ):

توپ مي تواند با هر قسمتي از بدن لمس شود .

توپ بايد زده شود ، نه اينكه گرفته يا پرتاب شود . ريباند يا برگشت توپ به هر سمتي مجاز است . برخورد توپ به قسمتهاي مختلف بدن مجاز است ، مشروط بر اينكه اين تماس ها همزمان صورت پذيرد .

خطاها در بازي با توپ ( Faults in Playing The Ball  )

1- چهر ضربه : يك تيم توپ را چهار مرتبه پياپي لمس كند ، قبل از آنكه توپ را به زمين مقابل بازگشت دهد .

2- كمك گرفتن در زدن توپ : در داخل منطقه بازي ، بازيكن براي رسيدن به توپ از بازيكن هم تيم خود با هر نوع شي ء استفاده كند .

3-  گرفتن : يك بازيكن بجاي زدن توپ آنرا بگيرد و يا پرتاب كند .

4- دو ضربه زدن : يك بازيكن توپ را دو مرتبه پياپي لمس كند ، يا توپ بطور متوالي به نقاط مختلف بدنش برخورد نمايد .

سرويس ( Service  ):

سرويس عملي براي به جريان انداختن توپ در بازي است كه به توسط بازيكن سمت راست رديف عقب كه در منطقه سرويس قرار مي گيرد صورت مي پذيرد .

 توجه مهم ، برخورد توپ سرويس به تور و عبور از آن بلامانع است .

 اجازه زدن سرويس ( Execution of The Service   )

داور اول بعد از كنترل اينكه هر دو تيم آماده بازي بوده و سرويس زننده توپ را در اختيار گرفته است ، با زدن سوت اجازه مي دهد سرويس زده شود .

      اجراي سرويس ( E xecution Of The Service  )

سرويس بايد با يك دست يا هر قسمتي از بازو و ساعد و پس از پرتاب شدن يا رها شدن توپ از دست زده شود . براي زدن سرويس ، فقط يكبار پرتاب يا رها كردن توپ كه به عنوان قسمتي از زدن سرويس را شامل مي شود مجاز است . زدن توپ به زمين به حالت دريبل كردن و يا حركت توپ از يك دست به دست ديگر به عنوان اجراي سرويس محسوب نمي شود و مجاز است .

سرويس زننده بايد بعد از سوت داور اول در مدت زمان 8 ثانيه سرويس بزند ، هر سرويس كه قبل از سوت داور اول زده شود ، باطل اعلام شده و بايد مجدداً تكرار شود .

      تعويض زمين ها ( Change Of Courts )

بعد از هر ست تيم ها بايد زمين ها را تعويض كنند ، به استثناء ست نتيجه . در ست نتيجه ، وقتي كه يك تيم به امتياز 8 برسد ، تيم ها بايد بدون تأخير زمين ها را عوض كنند ، با همان وضعيت ارنج و جاگيري .

      بازيكن ليبرو ( The Libero Playing  )

هر تيم اختيار دارد از ميان فهرست اسامي 12 نفر بازيكنان ، يك بازيكن متخصص دفاعي به عنوان ليبرو مشخص نمايد .

ليبرو نمي تواند به عنوان كاپيتان تيم يا كاپيتان بازي معرفي شود . بازيكن ليبرو بايد لباس يا حداقل پيراهن به رنگ متفاوت از رنگ پيراهن ديگر بازيكنان تيم بپوشد و بايد مانند ديگر اعضاي تيم ، شماره گذاري شده باشد .

      عمليات مجاز و تدارك شده براي ليبرو ( Permitted Actions Involving The Libero  )

ليبرو مي تواند با هر بازيكن رديف عقب جايگزين گردد . او محدوديت دارد كه مانند بازيكن رديف عقب عمل كند و مجاز نيست ضربه حمله را در هر نقطه اي از منطقه بازي به انجام رسانده و كامل كند و اين در صورتي است كه در لحظه لمس توپ ، ارتفاع آن از ارتفاع لبه بالاي تور بيشتر باشد .

ليبرو حق زدن سرويس ، دفاع كامل روي تور يا قصد به دفاع را ندارد .

توجه

با توجه به اينكه ازسوي فدراسيون جهاني واليبال FIVB تغييراتي در قوانين و مقررات مربوط به مسابقات ايجاد گرديده و اين قوانين از ابتداي سال 2007 ميلادي لازم الاجراء مي باشد ، لذا به برخي از اين موارد در ذيل اشاره شده است :

1-  تكنيكال تايم اوت فني در(ست هاي اول ، دوم ، سوم وچهارم ) هر تيمي زود تر امتيازهاي 8 و 16 را كسب نمايد به مدت يك دقيقه اجراء خواهدشد بديهي است در ست پنجم تكنيكال تايم اوت انجام نخواهد شد.

2-چنانچه درموقع زدن سرويس پاي يك بازيكن يا بازيكناني از دو تيم (غيرازسرويس زننده) به طوركامل خارج ازمحوطه زمين بازي قرار بگيرد خطا محسوب مي گردد. بديهي است قرارگرفتن قسمتي ازپاروي خطوط طولي و عرضي وخارج زمين خطا نخواهد بود .

3-             محدوده مربوط به مربي تيم به فاصله 175 سانتي متري خط طولي زمين بازي براي مربيان تعيين گرديده كه مربيان ملزم هستند از پشت اين خط تيم خود را هدايت نمايند.

4-چنانچه تماس همزمان دو بازيكن از دوتيم مخالف هم كه روي تور انجام مي پذيرد و منجر به گرفتن توپ شود اين وضيعت خطاي طرفين محسوب نشده و بازي ادامه دارد .

5-            در كليه مسابقات پروتكل سي دقيقه ويژه آسيا انجام خواهد شد .

6-كـادر فــــني هـــر تـــيم ( مـــربـــيان ، فــــيزيوتراپ ، پزشك ) در طول مسابقه مي بايستي داراي لباس متحدالشكل ( كت و شلوار يا گرمكن و شلوار ) باشند .

7-             موارد يادشده فوق درطول برگزاري مسابقات ازسوي داوران و نمايندگان ناظر اجراء خواهند شد.

خلاصه ی قوانين

* مربي به دو طريق بازيکن را تعويض مي كند:

1)    استفاده از وسايل الكترونيک

2)  اعلام تعويض با صداي بلند توسط مربي

 * دادن علامت تعويض قبل از تعويض توسط مربي ضروري است و تعداد تعويض با انگشتان دست نشان داده مي شود.

 * براي تعويض مجدد بايستي ۱ امتياز (يک رالي) رد و بدل شود.

 * داشتن راكت شماره دار براي تعويض ضروري است.

 * هنگام دفاع برخورد توپ به دست بازيکن مدافع، يک ضربه حساب نمي شود.

* وقفه هاي قانوني، تايم اوت و تعويض است.

* عدم اطلاع مربي از قوانين، جرايمي را در پي دارد.

* اولين جريمه تاخير، اخطار تاخير است.

     * وقفه ها مي تواند به دلايل: قطع برق- پارگي تور- شكستگي آنتن باشد.

     * در جا به جايي سالن به هر دليل، بازي گيم آخر، از ابتدا شروع مي شود.

     * در مورد قطع بازي در يک سالن تا 4 ساعت، ادامه بازي از امتياز آخر است.

     *رفتار ناپسند بازيکن در ابتدا اخطار شفاهي دارد.

     *رفتار ناپسند بعدي بازيکن، باعث كارت زرد مي شود و توپ را براي سرويس به تيم مقابل مي دهند.

     * يک تيم در داشتن يا نداشتن ليبرو مختار است.

     * شماره بازيکنان از 1 الي 18 مجاز است.

     * ليبرو بازيکن دفاعي است و حق سرويس، آبشار، حمله و دفاع ندارد.

     * ليبرو بدون اجازه داور وقتي كه بازي در جريان نباشد در منطقه چهار مي تواند تعويض شود.

     * در صورت مصدوميت ليبرو با اجازه داور فقط براي آن بازي، فرد ديگري ليبرو مي شود.

     * قوانين در واليبال شامل 28مورد مي باشد.

     * در پايان هر ست، تيم ها، زمين ها را عوض مي كنند.

     * وقفه بين هر ست 3 دقيقه مي باشد.

     ‌* در مسابقات مهم مي توان وقفه بين ست ها را تا 10 دقيقه افزايش داد.

     * استتار: پوشاندن بازيکن سرويس زننده و توپ تا هنگام ورود به زمين حريف توسط ديگر بازيکنان را استتار گويند.

     * استتار به دو صورت فردي و گروهي مي باشد.

     * خطاهاي سرويس:

1)     مدت زمان سرويس از سوت داور 8 ثانيه مي باشد.

2)    جا نگرفتن در منطقه سرويس.

3)   پاي سرويس زننده روي خط قرار مي گيرد.

4)   با دو دست يا سر و پا بزند.

5)   رعايت نكردن چرخش.

6)    رها نكردن توپ هنگام زدن سرويس.

     * کاپيتان يک تيم واليبال در دو بخش کاپيتان تيم و کاپيتان بازي فعاليت دارد. فقط کاپيتان حق صحبت با داور را دارد.

     * حضور هر تيم با كمتر از 6 بازيکن در مسابقه به باخت آن تيم ختم مي شود.

     * در سيستم بازي تنبيهات شامل جرائم مختلف است.